• Noor Teulings

10 vragen aan prof Frank Broekmans

Frank Broekmans is gynaecoloog en professor Reproductive Endocrinology & Surgery aan het Universitair Medisch Centrum in Utrecht. Hij studeerde onder prof Schoemaker in het VU Medisch Centrum, destijds een echte pionier in de Voortplantingsgeneeskunde. Zijn wetenschappelijke carrière focust op onderzoek naar female reproductive ageing, met name het ovariële verouderingsproces, het bepalen van huidige en toekomstige vruchtbaarheid bij vrouwen, en de rol die je genen daarin spelen. Hij heeft meer dan 285 peer-reviewed wetenschappelijke artikelen gepubliceerd, bijgedragen aan 31 boeken, en 137 lezingen op internationale wetenschappelijke bijeenkomsten gegeven.


Hij weet waar ie ‘t over heeft. Prof Broekmans is als adviseur bij Grip betrokken, en we stelden hem 10 vragen.


VRAAG 1: hoe ziet een normale dag er voor u uit?

Iedere dag start om 8 uur met een round-up met m’n secretaresse Ellis. M’n werk is opgedeeld in drie stukken: onderzoek, medische zorg, en publiciteit rondom fertiliteit. Naast mijn functie als arts, begeleid en leid ik jonge artsen op en ben ik spreekbuis voor alles wat er met fertiliteit te maken heeft. De gesprekken met paren die ongewenst kinderloos zijn vormen voor mij altijd een anker: dan weet ik weer waarom ik dit vak heb gekozen. Daarnaast help ik op het behandelcentrum met puncties, terugplaatsingen van embryo’s en het maken van echos. Omdat de wetenschappelijke community erg internationaal is, bezoek ik regelmatig buitenlandse congressen om van de laatste ideeen op de hoogte te blijven.


VRAAG 2: hoe verhoudt de Nederlandse voortplantingsgeneeskunde zich tot de rest van de wereld?

In Nederland is voortplantingsgeneeskunde niet commercieel. Alle behandelingen worden verzekerd vanuit de basiszorg. Dat heeft zowel voor- als nadelen. We leveren hier goeie zorg zonder franje, die bereikbaar is voor iedereen. In het buitenland is de zorg wellicht vooruitstrevender en meer innovatief, maar doordat klinieken vaak privaat zijn worden er ook onnodig dure, nauwelijks wetenschappelijke onderbouwde extras verkocht, en is de zorg alleen voor de elite. De uitdaging is om daar een balans in de vinden.


VRAAG 3: hoe zou de Nederlandse fertiliteitszorg volgens u verbeterd kunnen worden?

Vrouwelijke gezondheid in het algemeen is een erg onderontwikkeld gebied, dat we al zo’n 20 jaar hoger op de agenda proberen te krijgen.


De Nederlandse overheid zou best meer mogen investeren in innovatie in fertiliteitsgeneeskunde. In Nederland is er geen enkel laboratorium voor Voortplantingstechnologie dat echt vooruitstrevend onderzoek doet. Zo vind ik het schrijnend dat we bij oncologische patiënten, en met name kinderen met kanker, geen vergoeding krijgen om ovarium weefsel, eicellen of embryo’s in te vriezen. Als de kinderwens op latere leeftijd spaak loopt is dit de enige kans voor paren om kinderen te krijgen. In het buitenland zijn daar al goede resultaten mee geboekt. Een vergoeding voor deze zorg in Nederland zou heel veel mensen gelukkig maken. Ons nationaal beleid is echter dat we alleen bewezen effectieve zorg toestaan, en we kunnen momenteel nog niet bewijzen dat deze zorg kosteneffectief is. Ik begrijp dat veel geld naar kankerbehandelingen gaat die ook niet altijd bewezen effectief zijn, maar deze vorm van fertiliteitszorg verdient dat in feite ook.


Het is ook interessant om te kijken naar de eerste en tweedelijnszorg in Nederland, en hoe dat anders ingericht zou kunnen worden. De huisartsen zijn hier het eerste aanspreekpunt voor vruchtbaarheidsproblemen, en dat is logisch maar die zijn niet perse de grootste experts. In Denemarken hebben ze specifieke fertiliteitsklinieken waar paren naartoe kunnen, zonder dat je eerst via de huisarts moet. Daar wordt dan in een soort eerstelijnsconstructie informatie gegeven, en ook data verzameld en onderzoek gedaan. Ik zou graag toe willen naar centraal gespecialiseerde zorg, in plaats van gegeneraliseerde zorg zoals bij de huisarts.


VRAAG 4: wat vindt u van Grip?

Het is ontzettend belangrijk om mensen meer bewust te maken van vruchtbaarheid, de afname van vruchtbaarheid, en ook de variatie in vruchtbaarheid. We kunnen veel persoonlijk leed en misère voorkomen als mensen meer op de hoogte zijn van hun eigen biologie. Dat is voor mij een enorme prikkel om Grip leuk te vinden.


Ik ben eerder bezig geweest met de vraag of we een fertility test op de markt konden brengen, maar dat was moeilijk omdat een test die zwart/wit uitsluitsel geeft niet bestaat. Een initiatief als Grip zorgt er voor dat ondanks dat een perfecte test nu nog niet bestaat, mensen alsnog meer leren over hun persoonlijke vruchtbaarheid. Dat maakt het voor mij een belangrijk thema.


VRAAG 5: wat zijn de belangrijkste veranderingen die u heeft gezien in uw gebied in de afgelopen 10 jaar?

Drie dingen:


1. ICSI (intra Cytoplasmatische Spermatozoo Injectie) maakt het mogelijk om ook bij mannen met extreem slecht zaad toch een bevruchte eicel en uiteindelijk een baby te maken.


2. PIGD (Pre-Implantatie Genetische Diagnostiek die het mogelijk maakt om embryos te testen op bepaalde erfelijke ziektes. Dat betekent dat wij heel veel vervelende ziektes die je normaal gesproken over zou brengen op je nageslacht kunnen voorkomen.


3. Het vermogen om embryos in te vriezen betekent dat we embryos 1 voor 1 kunnen terugplaatsen, in plaats van wel twee tot vier tegelijk, zoals dat nog niet al te lang geleden gebeurde. Drie- en vierlingen waren het gevolg en dat zijn vaak rampzalige zwangerschappen. Dus het is fantastisch dat we daar nu niet meer van afhankelijk zijn en toch veel succes boeken in de IVF programma’s.

VRAAG 6: wat verwacht u dat de belangrijkste doorbraken in de komende 10 jaar gaan zijn?

1. Preventieve zorg zal meer aandacht krijgen in plaats van ‘reactieve’ zorg. De belangrijkste problemen in de voortplantingsgeneeskunde zijn in feite leeftijdsgerelateerde issues. We gaan naar een model van voorkómen in plaats van genezen als het eigenlijk te laat is.


2. Het gaat mogelijk worden om middels 1 procedure een reepje eierstokweefsel te bemachtigen, die in te vriezen, en daar dan later 200 eicellen uit te maken. Momenteel moeten we de eierstokken meerdere malen stimuleren om voldoende eicellen te krijgen, maar ik verwacht dat dat binnen 10 jaar niet meer nodig is.

3.. Inzicht in de rol van genetica bij vruchtbaarheid. We doen momenteel onderzoek naar de rol van genen in familieverbanden. Als we kunnen zeggen dat families met hoge levensverwachting betere cellen hebben, dan moeten we op zoek naar de genen die dat regelen. Als daarmee ook de genen in beeld komen die weergeven hoe je met je geslachtscellen omgaat dan zou dat de route zijn naar een echte vruchtbaarheid test. Ik verwacht dat we daar de komende 10 jaar veel over zullen horen, en dat we een oplossing hebben voor het voorkómen van onvruchtbaarheid.


VRAAG 7: waarom kunnen we niet voorspellen of iemand vruchtbaar is?

Vruchtbaarheid is behoorlijk complex. Een test als Grip kan iets zeggen over de hoeveelheid eicellen die je hebt door het hormoon AMH te bepalen, maar niemand kan iets zeggen over de kwaliteit van je eicellen. Zelfs wanneer we wel een test voor eicelkwaliteit hadden, dan moet je onthouden dat je iedere maand een nieuwe eisprong hebt, en het verschil in kwaliteit kan iedere maand best wel anders zijn.


We hebben eigenlijk geen enkel idee wat vruchtbaarheid bepaalt. Een van onze hypotheses is dat algehele gezondheid een belangrijke rol speelt. Sommige mensen worden nou eenmaal gemakkelijk 100, terwijl anderen een veel zwakkere gezondheid hebben. We denken dat dit wellicht ook geldt voor je geslachtscellen. Dat heeft een beetje te maken met levenswijze, maar waarschijnlijk nog veel meer met genetica. Om daar verder onderzoek naar te kunnen doen, is het heel belangrijk dat gezonde vrouwen gaan bijhouden hoe lang het bij hen duurde om zwanger te worden. Ik hoop dat we via Grip een soort bevolkingsonderzoek kunnen doen naar hoe lang het duurt voordat gezonde vrouwen zwanger worden. Gezonde vrouwen zijn de sleutel tot het begrijpen van de problemen van vrouwen die moeite hebben met zwanger worden.


VRAAG 8: wat is het belangrijkste misverstand met betrekking tot vruchtbaarheid?

Veel vrouwen denken dat ze makkelijk tot aan hun 40e of zelfs 45e zwanger kunnen worden, en helaas is dat niet het geval. Tot je 30e wordt eigenlijk iedereen makkelijk zwanger. Daarna krijgen we een schifting - een deel van de vrouwen wordt vanaf hun 30e echt een stuk minder makkelijk zwanger, en dat zorgt voor veel leed. Zwanger worden op je 39e is voorbehouden aan een minderheid van mensen met hele goeie vruchtbaarheid.


Iedereen weet over borstkanker en baarmoederhalskanker, maar er is zo weinig aandacht voor vruchtbaarheid. Er is geen enkele overheidscampagne die zich daarop richt. Als arts is het heel frustrerend dat je mensen ziet die eigenlijk gewoon te laat zijn. Ik heb regelmatig ‘slecht nieuws’ gesprekken waarin ik mensen moet vertellen dat ze te laat zijn, simpel omdat ze niet beter wisten. Daar is dan ook niets meer aan te doen.


VRAAG 9: hoe denkt u over het invriezen van eicellen zonder medische redenen?

Wij doen ‘social freezing’ op vrij grote schaal in Utrecht. In eerste instantie voelt dat een beetje ongemakkelijk: ook ingevroren eitjes zijn geen garantie, en de procedure brengt risico's met zich mee. We zien vaak dat vrouwen hun ingevroren eicellen nooit gebruiken, en dat voelt dan als een onnodige procedure. Aan de andere kant, als dat psychologisch rust geeft en je kunt het je veroorloven, dan is dat misschien de moeite wel waard. Als je wilt invriezen, dan moet je dat vroeg doen. Op je 22ste is beter dan op je 32ste. Vaak zien we vrouwen die hun eitjes in willen laten vriezen op een leeftijd waar het eigenlijk al een beetje laat is.


Het kost momenteel ongeveer 5000 euro per ronde om je eitjes te laten invriezen. Realistisch moet je 2 of 3 rondes doen om genoeg hoge kwaliteit eicellen te oogsten. Als jonge vrouw met een garantie op 1 of 2 kinderen, moet je toch verwachten dat je zo’n 10.000 euro kwijt gaat zijn. Ik verwacht dat die prijzen wellicht omlaag gaan wanneer meer vrouwen hun eitjes in laten vriezen in de toekomst.


VRAAG 10: wat is uw advies voor een gezonde jonge vrouw die moet bepalen wanneer ze aan kinderen wil beginnen?

Je wilt jouw persoonlijke situatie inschatten, om zo betere keuzes te kunnen maken. Jonger is altijd beter, maar ik raad iedereen aan om in ieder geval naar je familiegeschiedenis en eventueel naar je AMH waarde te kijken. Hoe lang duurde het voordat je moeder en de zusjes van je moeder zwanger waren? Op welke leeftijd was dat?


Daarna ligt het eraan hoe lang je wilt wachten. Als je vanwege wat voor reden dan ook tot je 37e niet aan kinderen toe bent, dan zou ik overwegen om je eicellen in te laten vriezen. Dat wordt steeds normaler, en we raden dat steeds vaker aan. Praat ook met je partner. Ik zie vaak dat de man een rem is op het nemen van tijdige beslissingen. Op tijd plannen maakt veel verschil. Oh ja, en stop met roken! Bedankt, prof Broekmans!


About

FAQ

Career

Contact

Privacy

 

 

Join our #slack community

Grip Fertility tests are intended exclusively for wellness monitoring. The tests are not to be used for diagnosis or to replace a consultation with a doctor. 

Grip logo.png

Get Grip.